پدیده ماده زایی (Thelytoky) در زنبورهای تریکوگراما ممکن است در اثر فعالیت گونه ای ریکتزیا به نام Wolbachia trichogrammae در تخمدان ماده بروز کند و این میکروارگانیزم توسط تخم به نتاج منتقل می شود. ماده زایی همچنین ممکن است بدون وجود این میکروارگانیزم، در اثر هیبریدیزاسیون یا سایر عوامل در این زنبورها مشاهده شود. به منظور مشخص شدن علت ماده زایی در جمعیتی ماده زا از گونه Trichogramma embryophagum، اقدام به آزمایش با روش PCR گردید و وجود این ریکتزیا در جمعیت ماده زای ایران به اثبات رسید. اهمیت پدیده ماده زایی از نظر کاربرد این زنبورها در برنامه های کنترل بیولوژیک آفات مختصرا مورد بحث قرار گرفته است.

در ماهیان خاویاری، پرورش تک جنس ماده، اقتصادی بوده و یکی از روش ها برای دستیابی به آن، القای گاینوژنزیز (ماده زایی) می باشد. گاینوژنزیز مرحله ای است که یک تخمک، بدون تاثیر ژنتیکی جنس نر تکامل می یابد یا به عبارتی یک روش تولید مثل است که در آن فرزندان، منحصرا از اطلاعات ژنتیکی مادر شکل می گیرند. در این تکنیک، می بایست اسپرم مورد استفاده غیرفعال ژنتیکی شود که برای غیرفعال کردن اسپرم از روش های مختلف اشعه ایکس، گاما (اشعه های یونیزه) و یا اشعه ماوراء بنفش (UV) استفاده می گردد. فعال سازی تکامل جنینی با اسپرم غیرفعال ژنتیکی منجر به تولید تخم هاپلوئید شده که به منظور دیپلوئید سازی بایستی در زمان تقسیم میوزی دوم یا اولین تقسیم میتوزی، از شوک های فیزیکی استفاده کرد. در این صورت تمامی فرزندان ایجاد شده دارای وراثت مادری بوده که بسته به نوع سیستم تعیین جنسیت، میزان تولید نتاج ماده مشخص می شود. در تاس ماهیان تعیین جنسیت به عهده مادر می باشد بنابراین با القای گاینوژنزیز، هر دو جنس نر (نسبت کمتر) و ماده (نسبت بیشتر) تولید می شود که علاوه بر نقش آن در پرورش و تولید خاویار، می تواند در جلوگیری از انقراض این گونه های با ارزش نقش مهمی را ایفا کند.

به منظور ایجاد ماده زایی میوزی در ماهی قزل آلای رنگین کمان (Oncorhynchus mykiss)، ژنوم اسپرم با استفاده از تابش فرابنفش (2887 μw/cm2) تخریب گردید. پس از لقاح این اسپرم با تخمک های سالم، حالت دیپلوییدی به تخم های لقاح یافته هاپلوئید با استفاده از شوک حرارتی (27±0.5°c) به مدت 10 دقیقه برگردانده شد. شوک حرارتی در دو زمان 30 و 40 دقیقه پس از لقاح استفاده گردید. پرتو فرابنفش از یک دستگاه لامپ میکروب کش 30 وات با حداکثر شدت در طول موج 254 نانومتر، تامین شد. اسپرم قبل از پرتودهی در دو نوع محلول رقیق کننده به نسبت 1:4 رقیق شد و پرتودهی در مدت زمان های 1، 3، 5، 8 و 15 دقیقه انجام گرفت. برای مقایسه تاثیر تیمارهای مختلف سه گروه آزمایشی ماده زاد در قالب طرح آزمایشی کرت دوبار خرد شده، هاپلویید در قالب طرح آزمایشی کرت خرد شده و شاهد در قالب طرح آزمایشی بلوک کامل تصادفی در نظر گرفته شد. در این تحقیق، رنگ طلایی ماهیان به عنوان نشانگر برای تشخیص ماده زادها به کار رفت. همچنین گسترش های کروموزومی تهیه شده از ماده زادها، دیپلویید بودن آنها را تایید کرد. بیشترین عملکرد با توجه به درصد ایجاد ماده زایی و بقای نسبی ماده زادها از تیمارهای حاصل از 8 دقیقه پرتودهی و زمان اعمال شوک حرارتی در 30 دقیقه پس از لقاح به دست آمد، ولی تفاوتی بین اثر دو محلول رقیق کننده در تیمارها مشاهده نشد. میانگین ایجاد ماده زایی از سه تکرار و در تیمارهای مختلف از صفر تا 60.61 درصد متغیر بود. با وجود این در تکرار دوم، نتایج 100 درصد ماده زایی در تیمارهای حاصل از 8 دقیقه پرتودهی مشاهده گردید.

ارقام پیاز خوراکی (Allium cepa L.) ایرانی دارای صفات مطلوب فراوانی هستند، اما عملکرد برخی از آن ها نسبت به ارقام هیبرید خارجی کمتر است، بنابراین تهیه هیبرید F1 از آن ها ضروری به نظر می رسد. به روش های مختلفی می توان لاین خالص تهیه کرد. تولید لاین خالص به روش سنتی وقت گیر و پرهزینه است، در صورتیکه با روش ماده زایی در محیط درون شیشه ای در مدت کوتاه تری می توان به لاین های خالص دست یافت. به منظور بررسی عکس العمل توده های بومی ایران به روش ماده زایی در محیط درون شیشه ای، آزمایشی روی شش توده ایرانی قرمز آذرشهر، سفید کاشان، سفید کمره خمین، سفید قم، درچه اصفهان و قولی قصه زنجان و دو رقم ایتالیایی بورتانا (Borettana) و ک ال آر (KLR) در دو محیط کشت JAF و F6 انجام شد. نتایج نشان داد که محیط های کشت مورد استفاده بر درصد تولید جنین، درصد گل های تشکیل دهنده کالوس و درصد گل های شیشه ای شده اثر معنی داری داشته و همچنین اثر متقابل معنی داری بین محیط کشت و توده های پیاز وجود داشت. محیط کشت F6 در مقایسه با JAF دارای درصد جنین و گل های تشکیل دهنده کالوس بیشتر و گل های شیشه ای شده کمتر بود. بیشترین درصد جنین در توده قولی قصه زنجان و کمترین آن در سفید کمره خمین به دست آمد.

بیابان‌زایی یک مشکل زیستمحیطی در سراسر جهان است. دادهها و تکنیک سنجش‌ازدور اطلاعات قابل‌توجهی را برای تهیه نقشه و ارزیابی بیابانزایی ارائه میدهد. برای بررسی دقیق بیابان‌زایی دشت کاشان ابتدا با استفاده از تصاویر ماهواره لندست 5 و 8 نقشه کاربری اراضی برای سال 2008 و 2020 تهیه گردید. سپس با استفاده از داده‌های تصاویر ماهواره‌ای شاخص‌های TGSI (شاخص اندازه دانه سطحی خاک) و داده‌های Albedo (آل بدو سطح زمین) تهیه، سپس نقشه بیابان‌زایی DDI مدل‌های فضای Albedo-TGSI ایجاد و دقت استخراج این نقشه‌ها بررسی گردید. اراضی بایر و مراتع به ترتیب کاهش 75/7 و 80/1 درصدی داشته این در حالی است که شورهزار، مناطق انسان‌ساخت و اراضی کشاورزی به ترتیب حدود 60/6، 61/1 و 43/1 درصد افزایش نشان داده است. بررسی صحت کلی و ضریب کاپا نقشه کاربری اراضی نشان داد که این شاخص‌ها برای سال 2008 به ترتیب 95% و 91/0 و برای سال 2020 نیز 96 و 94/0 است. همچنین بررسی نقشه بیابانزایی سال 2008 نشان داد که بیشترین مساحت مربوط به کلاس متوسط و کم و بدون بیابان‌زایی بوده که حدود 69 درصد از دشت کاشان را پوشش داده است. این در حالی است که نتایج بیابانزایی در سال 2020 بیان داشت که کلاسهای بیابانزایی شدید و خیلی شدید حدود 42/55 درصد از مساحت این منطقه را دربر گرفتهاند. این نتایج بیانگر افزایش بیابانزایی و شرایط ایجاد اراضی بیابانی دشت کاشان است. نتایج صحت سنجی نشان داد که دقت کلی و ضریب کاپا نقشه تهیه‌شده به ترتیب 92/94 % و 52/93 % است. درحالی‌که مدل Albedo-TGSI برای مناطق با پوشش گیاهی نسبتاً کم مناسب است. این مطالعه یک مرجع فنی برای بررسی بیابان‌زایی مناطق مختلف فراهم می‌کند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

ویژگی های رشد و نموی گیاه مرزنجوش که تحت تاثیر ماده شیمیایی کلشی سین قرار گرفته بود مورد بررسی و مطالعه قرار گرفت. ماده کلشی سین جهت تبدیل گیاه دارویی مرزنجوش (.Origanum vulgare L) به حالت تتراپلویید استفاده می شود. روش های مختلفی جهت ایجاد پلی پلوییدی در گیاهان وجود دارد مانند استفاده از اوریزالین و کلشی سین و غیره که ممکن است در بعضی از این روش ها نه تنها در بعضی گونه ها پلی پلوییدی بوجود نیاید، بلکه نتیجه منفی نیز در پی داشته باشند. سال هاست که از ماده شیمیایی کلشی سین جهت ایجاد تتراپلویید در گونه های گوناگون گیاهی استفاده می شود. علاوه بر اینکه این ماده می تواند سبب ایجاد تتراپلویید شود، همچنین می تواند تاثیر بسزایی در فرایند رشد و نموی قسمت های مختلف گیاهان نیز داشته باشد که هم مثبت و هم منفی می تواند باشد. بنابراین غلظت های مختلفی از کلشی سین شامل 0.01 درصد و 0.1 درصد و 0.5 درصد و 1 درصد تهیه شد و به روش های مختلف بر روی گیاه مرزنجوش تیمار شده است. نتایج بدست آمده نشان می دهد که کلشی سین نه تنها جلوی رشد گونه یاد شده را گرفت، بلکه سبب مرگ و میر گیاه مورد آزمایش نیز شد. در این تحقیق سعی شده است که با مقایسه اندام های گیاه شاهد و تیمار شده با ماده کلشی سین، نتایج تاثیر منفی کلشی سین بر اندام های این گونه گیاهی را نشان داده شود. یکی از این تاثیرات منفی این است که رشد و نمو گیاه تیمار شده بسیار کندتر از گیاه شاهد است و در نهایت گیاه تیمار یافته با کلشی سین پژمرده می شود.

در این تحقیق واکنش شش رقم پیاز خوراکی ایرانی باسامی قرمز آذر شهر، سفید کاشان، سفید قم، درچه اصفهان، قولی قصه زنجان، طارم علیا و اثر قندهای ساکارز، مالتوز و گلوکز بر ماده زایی گلهای این ارقام در محیط درون شیشه ای مورد بررسی قرار گرفت. رقم سفید کاشان با 3.34% رویان ماده زا بیشترین و درچه اصفهان با %0.07 رویان ماده زا کمترین واکنش را به ماده زایی نشان دادند. محیطهای کشت از نظر تاثیر بر درصد رویانزایی و باززایی گیاه تفاوت بسیار معنی داری داشتند. درصد رویانزایی در محیط کشت F6S (حاوی ساکارز) بیش از سه برابر محیط کشت F6M (حاوی مالتوز) بود. شمارش کروموزومی سلولهای مریستم انتهای ریشه نشان داد که 70% گیاهان باززایی شده هاپلوئید (n=8) بودند.